Ποιο… «Λεφτά υπάρχουν»; Το «Δυστυχώς επτωχεύσαμεν» ήταν το πρώτο… fake news στην ελληνική ιστορία

Ποιο… «Λεφτά υπάρχουν»; Το «Δυστυχώς επτωχεύσαμεν» ήταν το πρώτο… fake news στην ελληνική ιστορία

Σε κανένα πρακτικό της Βουλής δεν εμφανίζεται η εν λόγω φράση.

Πέρασαν 125 χρόνια κι ακόμη ο μύθος… πλανάται. Μόνο δεδομένο ότι σαν σήμερα το 1893 η Ελλάδα κήρυξε οικονομική πτώχευση. Ωστόσο το περιβόητο «Δυστυχώς επτωχεύσαμεν» του Χαρίλαου Τρικούπη δεν ειπώθηκε ποτέ, τουλάχιστον έτσι δείχνουν οι νεότερες έρευνες. Δεν το εκστόμισε ποτέ από το βήμα της Βουλής, απλώς… γράφτηκε από τον Τύπο της εποχής. Ή… κάτι τέτοιο.

Η εν λόγω φράση, που φέρεται να ελέχθη σαν σήμερα, 10 Δεκεμβρίου 1893, που έμεινε στην… ιστορία, αποδίδεται στον τότε πρωθυπουργό της Ελλάδας, Χαρίλαο Τρικούπη. Ο Τρικούπης λέγεται πως χρησιμοποίησε τη φράση σε ομιλία του στη Βουλή, αναφερόμενος στην οικονομική κατάσταση του κράτους και την αδυναμία του να αποπληρώσει το δημόσιο χρέος του. Και κυβέρνησή του κήρυξε πτώχευση, η οποία και επέφερε την επιβολή του Διεθνούς Οικονομικού Ελέγχου σε βάρος της Ελλάδας (το… ΔΝΤ της εποχής).

Ωστόσο σε κανένα πρακτικό της Βουλής δεν εμφανίζεται η εν λόγω φράση. Πουθενά! Μόνο από διάφορες μαρτυρίες υπάρχουν, όπως του Ανδρέα Συγγρού στα απομνημονεύματά του όπου αναφέρει ότι άκουσε τον Τρικούπη να το λέει αλλά χωρίς να είναι ξεκάθαρο αν ειπώθηκε στη Βουλή ή εκτός αυτής.

Στη πραγματικότητα το «Δυστυχώς επτωχεύσαμεν» λέχθηκε από τον Χαρίλαο Τρικούπη όντως στις 10/12/1893 από το Βήμα της (Παλαιάς) Βουλής, όχι όμως απευθυνόμενος προς το βουλευτικό σώμα ως επίσημη διακήρυξη, αλλά «εν τη ρύμη του λόγου» του. Την ώρα που επιχειρηματολογούσε για τις αναγκαίες διαπραγματεύσεις με διεθνείς δανειστές, είπε ότι…

«…πρέπει να λαλήσωμεν προς αυτούς επτωχεύσαμεν δυστυχώς…»

Η αντιπολίτευση όμως, εκμεταλλευόμενη κομματικά τη φράση, παράστησε τον πρωθυπουργό να κηρύσσει με αυτήν επίσημα από του βήματος της Βουλής τη χρεωκοπία της Ελλάδας. Τη θέση αυτή υιοθέτησαν και όλα σχεδόν τα έντυπα της εποχής…

Παρόμοια επίσης φράση, ελαφρά παραλλαγμένη, χρησιμοποίησε και ο Ελευθέριος Βενιζέλος, όταν με τη φράση του «τελικώς επτωχεύσαμεν» τον Μάιο του 1932, η κυβέρνησή του θα κηρύξει για άλλη μια φορά πτώχευση της Ελλάδας.

Η κυβέρνηση Τρικούπη παραιτήθηκε μετά την ανακοίνωση της πτώχευσης αφού αντιπολίτευση υπό τον Δηλιγιάννη αντέδρασε έντονα, προβάλλοντας το επιχείρημα ότι ο δανεισμός αναιρούσε την εθνική κυριαρχία της χώρας και ότι ταπείνωνε την Ελλάδα. Το 1895 ο Τρικούπης απέτυχε όχι μόνο να εκλεγεί πρωθυπουργός αλλά ακόμη και να εξασφαλίσει μια έδρα στην εκλογική του περιφέρεια. Όπως απέτυχε, χρόνια αργότερα, και ο Βενιζέλος με αποτέλεσμα την αλλαγή της εξωτερικής πολιτικής και τη Μικρασιατική Καταστροφή του ’22.

Αληθινή ή επινοημένη, η φράση του Χαρίλαου Τρικούπη θα συμβολίσει την αρχή του τέλους της πολιτικής του καριέρας. Πέθανε τον Μάρτιο του 1896 όντας άρρωστος με ποδάγρα, που είχε προκαλέσει το αυξημένο ουρικό οξύ, και επιπλοκές στην καρδιά και στα νεφρά του. Ωστόσο, το τραγικό παράδοξο είναι ότι λίγο πριν το θάνατό του ήταν -παρά τη θέλησή του- υποψήφιος στις αναπληρωματικές εκλογές και εξελέγη πανηγυρικά.

Αντίστοιχα με το «Δυστυχώς επτωχεύσαμεν» χρησιμοποιήθηκε χρόνια μετά η περιβόητη φράση «Λεφτά υπάρχουν» από τον Γιώργο Παπανδρέου.