Τα ιστορικά ελληνικά debates που κανείς δεν ξέχασε

Τα ιστορικά ελληνικά debates που κανείς δεν ξέχασε

Όλα όσα δεν γνωρίζετε για τις ελληνικές «τηλεμαχίες» και… όχι μόνο: από τον Κένεντι και τον Μιτεράν στον Δουκάκη και τις ερωτήσεις του Τσίπρα!

Το 2019 είναι έτος εκλογικό για τη χώρα. Τριπλό.

Στις 26 Μαΐου θα γίνουν οι Ευρωεκλογές, στις 26 Μαΐου και 2 Ιουνίου οι αυτοδιοικητικές, για δήμους και περιφέρεις και… κάποια στιγμή, μέσα στη χρονιά, οι βουλευτικές. Για Οκτώβριο λένε, θα δούμε.

Και οι εκλογές είθισται να έχουν debate. Αν ποτέ κατορθώσουν να συννενοηθούν ο Αλέξης Τσίπρας με τον Κυριάκο Μητσοτάκη, ίσως διενεργηθεί το ένατο συνολικά debate στην ιστορία του ελληνικού κράτους και πρώτο από τον Σεπτέμβριο του 2015.

Η δική τους, των… τηλεμαχιών, ιστορία κρατά από το 1990 στη χώρα μας και έλαβαν χώρα με αφορμή επτά διαφορετικές αναμετρήσεις. Γιατί επτά; Διότι μια φορά έλαβαν χώρα δύο, μια με όλους τους πολιτικούς αρχηγούς και μια με τους επικεφαλής της κυβέρνησης και της αξιωματικής αντιπολίτευσης.

Ξέρεις από… δίβημα;

Η λέξη debate είναι συνυφασμένη με την προεκλογική επικαιρότητα. Ετυμολογικά, δεν προέρχεται από το αρχαίο «δίβατον» ούτε από το (επίσης αρχαίο) δίβημα, όπως διαδίδεται (κοινώς, μια… μουσαντένια ετυμολογία) αλλά από ένα παλαιογαλλικό ρήμα, debatre, που σημαίνει «μάχομαι» και είναι λατινικής προέλευησης.

Επίσης, κάθε φορά γίνεται και μια άλλη συζήτηση, ότι δεν πρέπει να λέμε debate αλλά τηλεμαχία – κάτι που εξοργίζει όταν αντί για το e-pass στις εθνικές οδούς διαβάζουμε… «τηλεδιόδιο»!

Αριθμητικά, από τις συνολικά επτά εκλογικές αναμετρήσεις με οκτώ αντίστοιχες… τηλεοπτικές, στις τέσσερις ο πολιτικός αρχηγός που εκπροσωπούσε την κυβέρνηση κέρδισε τελικά τις εκλογές, ενώ στις άλλες τρεις περιπτώσεις κερδισμένη βγήκε η αντιπολίτευση.

Η νίκη του JFK 

Τα ιστορικά ελληνικά debates που κανείς δεν ξέχασε

Γιατί ένα debate μετράει τόσο πολύ για κάποιους πολιτικούς αλλά και το κοινό που ψηφίζει; Η απάντηση έρχεται από ένα στόρι… 59 ετών πια. Το 1960 ο ήρωας του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου για τους Αμερικανούς και ανερχόμενος υποψήφιος, Τζον Φιτζέραλντ Κένεντι, ήρθε σε τηλεοπτική αντιπαράθεση με τον Ρίτσαρντ Νίξον εν έτει 1960. Ο ανερχόμενος γερουσιαστής από τη Μασαχουσέτη ενάντια στον πολύπειρο Νίξον, που ήταν κάθιδρος και συχνά έτρεμε, είδε τις δημοσκοπήσεις να… γυρίζουν υπέρ του και να παίρνει μια μεγάλης σημασίας αλλά οριακή σε ψήφους νίκη.

«Σας κοιτάζω στα μάτια και σας αμφισβητώ»

Τα ιστορικά ελληνικά debates που κανείς δεν ξέχασε

Αν υπάρχει ένα debate που έμεινε στα χρονικά ήταν, κατά γενική ομολογία, του 1988 στη Γαλλία ανάμεσα στους σταρ της εποχής, τον τότε σοσιαλιστή πρόεδρο Φρανσουά Μιτεράν και τον τότε δεξιό πρωθυπουργό Ζακ Σιράκ. Πρωταγωνίστησαν η κομψότητα, ο λυρισμός αλλά και οι ατάκες, ανάλογες του Ζισκάρ ντ’ Εστέν προς τον Μιτεράν το 1981: «Δεν έχετε το μονοπώλιο της καρδιάς». Τι είπε ο θεούλης…

Όσο για τη μονομαχία Σιράκ – Μιτεράν; «Μπορείτε να αμφισβητήσετε τα λεγόμενά μου κοιτάζοντάς με στα μάτια;» τον ρώτησε ο πρώτος, «Σας κοιτάζω στα μάτια και σας αμφισβητώ…» αποκρίθηκε ο Μιτεράν, σε μια απάντηση που έμεινε στην ιστορία και, ως γνωστόν, έμεινε στην προεδρία από το 1981 έως το 1995.

Η ψυχραιμία που κόστισε στον Δουκάκη την προεδρία…

Η καλύτερη ελληνική ελπίδα για την ανάδειξη ενός ελληνικής καταγωγής προέδρου στις ΗΠΑ «σκόνταψε» στην νηφαλιότητα του δημοκρατικού Μάικλ Δουκάκη, που αντιμετώπιζε τον ρεπουμπλικανό Τζορτζ Μπους τον πρεσβύτερο, το 1988. Ο Δουκάκης στοχοποιήθηκε ως «παγωμένος» από τους επικοινωνιολόγους και σε μία τηλεμαχία οι δημοσιογράφοι αποφάσισαν να τον οδηγήσουν στα άκρα. Η πρώτη ερώτηση, που θα έπρεπε να κάνει τον Δουκάκη να αντιδράσει ήταν: «Εάν η (σ.σ. σύζυγος σας) Κίτι Δουκάκη έπεφτε θύμα βιασμού και δολοφονίας, θα προτιμούσατε την αμετάκλητη ποινή του θανάτου για τον δράστη;». Ο Δουκάκης έμεινε ανέκφραστος και απάντησε ήρεμα ότι εναντιώνεται στη θανατική ποινή σε όλη του την πολιτική καριέρα. Η αδυναμία του να δείξει «ανθρώπινος» κατά πολλούς του κόστισε και την προεδρία.

Η θατσερική άρνηση  

Λέγεται ότι το 1979 η Μάργκαρετ Θάτσερ ήθελε να έλθει αντιμέτωπη, μπροστά στον τηλεοπτικό φακό, με τον Τζέιμς Κάλαγκαν, αλλά την απέτρεψαν οι σύμβουλοί της. Το ίδιο φαίνεται έκαναν οι σύμβουλοι των περισσότερων πολιτικών αρχηγών στη Βρετανία, με αποτέλεσμα το πρώτο ντιμπέιτ να έρθει το… 2010. Αντιμέτωποι ο Γκόρντον Μπράουν των Εργατικών, ο Ντέιβιντ Κάμερον των Τόρις και Νικ Κλεγκ των Φιλελευθέρων σε μία αναμέτρηση χωρίς εντάσεις και εκπλήξεις. 

Η πρώτη ελληνική «τηλεμαχία»

Το πρώτο εν Ελλάδι debate έλαβε χώρα το 1990, στα χρόνια που η ιδιωτική τηλεόραση άρχισε σιγά σιγά να κάνει τα πρώτα της βήματα. Μετείχαν ο τότε πρωθυπουργός Ανδρέας Παπανδρέου, ο αρχηγός της Νέας Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Μητσοτάκης και ο γενικός γραμματέας του ΚΚΕ Χαρίλαος Φλωράκης σε μια… τηλεμαχία που δεν διεξήχθη σε στούντιο, αλλά στο Πάντειο Πανεπιστήμιο με συντονιστή της συζήτησης τον αείμνηστο δημοσιογράφο και υπουργό, Γιάννη Καψή.

Το εξώδικο Σαμαρά

Πέρασαν έξι χρόνια για το δεύτερο στη σειρά debate και πρώτο σε τηλεοπτικό στούντιο, με την… αναμέτρηση να είναι ανάμεσα στον πρωθυπουργό Κώστα Σημίτη και τον τότε αρχηγό της ΝΔ Μιλτιάδη Έβερτ το 1996, debate από το οποίο είχαν αποκλειστεί οι υπόλοιποι πολιτικοί αρχηγοί. Εξ ου και ο επικεφαλής της Πολιτικής Άνοιξης, Αντώνης Σαμαράς, είχε στείλει εξώδικο στο Εθνικό Ραδιοτηλεοπτικό Συμβούλιο καταγγέλλοντας τη… μεθόδευση. Ερωτήσεις υπέβαλλαν οι δημοσιογράφοι Γιάννης Παπουτσάνης, Θεόδωρος Ρουσόπουλος και Παύλος Τσίμας.

Τα ιστορικά ελληνικά debates που κανείς δεν ξέχασε

Το θρίλερ του 2000

Μόλις δέκα ημέρες πριν από τις εκλογές του 2000… μονομάχησαν οι Κώστας Σημίτης και ο Κώστας Καραμανλής. Τη συζήτηση συντόνιζε, από το στούντιο της ΕΡΤ, ο Νίκος Χατζηνικολάου και τις ερωτήσεις υπέβαλλαν οι Θεόδωρος Ρουσόπουλος, Έλλη Στάη και Μανώλης Καψής. Πρόκειται για τις εκλογές το ίδιο βράδυ, της Κυριακής 9 Απριλίου, και οι ψηφοφόροι του ΠΑΣΟΚ αλλά και οι ψηφοφόροι της ΝΔ πανηγύρισαν τη νίκη του κόμματός τους! Ητοι, το… θρίλερ που έβγαλε κυβέρνηση το ΠΑΣΟΚ με οριακή διαφορά αλλά τον δικομματισμό να κάνει… season high με 86,5%.

Η μονομαχία πέντε αρχηγών και ο… Θεοδωράκης

Για πρώτη φορά συμμετείχαν οι πολιτικοί αρχηγοί όλων των κοινοβουλευτικών κομμάτων σε debate το 2004, αφού έλαβαν μέρος ο Γιώργος Παπανδρέου (ΠΑΣΟΚ), Κώστας Καραμανλής (ΝΔ), Αλέκα Παπαρήγα (ΚΚΕ), Νίκος Κωνσταντόπουλος (Συνασπισμός) και Δημήτρης Τσοβόλας (ΔΗΚΚΙ). Τις ερωτήσεις έκαναν οι δημοσιογράφοι Παύλος Τσίμας, Αλέξης Παπαχελάς, Νίκος Ευαγγελάτος αλλά και ο… Σταύρος Θεοδωράκης, νυν πολιτικός αρχηγός (του Ποταμιού). Βέβαια η… τηλεμαχία δέχθηκε αρκετή κριτική, όπως οι ερωτήσεις προς Τσοβόλα και Παπαρήγα για το τι θα έκαναν αν… κυβερνούσαν.

Τα ιστορικά ελληνικά debates που κανείς δεν ξέχασε

Με Καρατζαφέρη και Παπαθεμελή

Λίγο μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές στην Πελοπόννησο έλαβε χώρα το debate του 2007, παρουσία όλων των αρχηγών των κομμάτων: Κώστας Καραμανλής (ΝΔ), Γιώργος Παπανδρέου (ΠΑΣΟΚ), Αλέκα Παπαρήγα (ΚΚΕ), Αλέκος Αλαβάνος (ΣΥΡΙΖΑ), Γιώργος Καρατζαφέρης (ΛΑΟΣ) και Στέλιος Παπαθεμελής (Δημοκρατική Αναγέννηση) και για μια ακόμα φορά δεν υπήρχε η δυνατότητα διαλόγου μεταξύ των πολιτικών. Συντονίστρια ήταν η Μαρία Χούκλη και τις ερωτήσεις υπέβαλλαν οι Ολγα Τρέμη, Ελλη Στάη, Νίκος Χατζηνικολάου, Νίκος Ευαγγελάτος, Αλέξης Παπαχελάς και Αιμίλιος Λιάτσος.

Τα διπλά debates του 2009 και οι ερωτήσεις… του Τσίπρα

Τότε λοιπόν, 2009, έγιναν δύο debates. Ένα με όλους τους πολιτικούς αρχηγούς των κοινοβουλευτικών κομμάτων (συν τους Οικολόγους Πράσινους!) και ένα μόνο με την παρουσία του Γιώργου Παπανδρέου (ΠΑΣΟΚ) και του Κώστα Καραμανλή (ΝΔ). Με διαφορά μόλις μιας μέρας. Και τις δύο πολιτικές συζητήσεις συντόνισε η δημοσιογράφος Μαρία Χούκλη. Ηταν η εποχή που ο μεν διαβεβαίωνε ότι η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση δεν επηρεάζει ιδιαίτερα τη χώρα μας και ο δε ότι «λεφτά υπάρχουν»…

Στο πρώτο έλαβαν μέρος, πλην του Παπανδρέου και Καραμανλή, η γ.γ. της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ Αλέκα Παπαρήγα, ο πρόεδρος του Συνασπισμού Αλέξης Τσίπρας, ο πρόεδρος του ΛΑΟΣ Γιώργος Καρατζαφέρης, ο επικεφαλής των Οικολόγων Πρασίνων Νίκος Χρυσόγελος και, από δημοσιογράφους, οι Παύλος Τσίμας, Νίκος Ευαγγελάτος, Αιμίλος Λιάτσος, Ανδρέας Κωνσταντάτος, Σία Κοσιώνη και Αντώνης Σρόιτερ.

Η… βιντεάρα της βραδιάς; Οι ερωτήσεις του σημερινού πρωθυπουργού προς Καραμανλή και Παπανδρέου έχοντας αντικαταστήσει τον Αλέκο Αλαβάνο.

Το τελευταίο debate 

Έξι δημοσιογράφοι από ισάριθμα τηλεοπτικά κανάλια, με συντονιστή τον Πάνο Χαρίτο, βρέθηκαν απέναντι σε επτά πολιτικούς αρχηγούς στο debate της 9ης Σεπτεμβρίου 2015, τελευταίο έρως και σήμερα. Ολγα Τρέμη, Μαρία Χούκλη, Αντώνης Σρόιτερ, Μάρα Ζαχαρέα, Σία Κοσιώνη και Μάκης Γιομπαζολιάς (για το E TV, τότε) απεύθυναν ερωτήσεις σε Αλέξη Τσίπρα, Βαγγέλη Μεϊμαράκη, Σταύρο Θεοδωράκη, Δημήτρη Κουτσούμπα, Παναγιώτη Λαφαζάνη, Φώφη Γεννηματά και Πάνο Καμμένο.

Το debate είδαν 2.053.315 τηλεθεατές και για πρώτη φορά μετείχαν τόσο ενεργά τα social media με περισσότεροι από μισό εκατομμύριο πολίτες (580.000 impressions) να παρακολουθούν το twitter της ΕΡΤ, χωρίς να προσμετρώνται retweets και άλλοι διαμοιρασμοί από τρίτους.

Οσο για την ατάκα της βραδιά; Ήταν… off camera ανάμεσα σε Τσίπρα και Μεϊμαράκη. «Ξέρω ότι θες να με χτυπήσεις, αλλά γιατί βάζεις τον Πάνο να κάνει τη βρώμικη δουλειά και δεν το κάνεις εσύ;» είπε ο τότε αρχηγός της ΝΔ, «Μην με μπλέκεις σε τέτοια. Και εσύ με την υπογραφή σου έκανες τον υπασπιστή του Τσοχατζόπουλου και του Παπαντωνίου αρχηγό του ΓΕΕΘΑ μία ημέρα πριν παραιτηθείς» απάντησε ο Τσίπρας. Τον παραπάνω διάλογο δεν κατάφεραν, όμως, να «πιάσουν» οι κάμερες, αφού η σκηνοθετική οδηγία για το debate ήταν να είναι στραμμένες σε όποιον απαντούσε σε κάθε ερώτηση, ενώ τα μικρόφωνα των δύο πολιτικών αρχηγών ήταν εκείνη την ώρα κλειστά…