«Το Βήμα» ετών… 98 και ο εκδότης που ειδοποίησε (πολιτικό) αντίπαλο πριν το Γουδί

«Το Βήμα» ετών… 98 και ο εκδότης που ειδοποίησε (πολιτικό) αντίπαλο πριν το Γουδί

Από το «Ελεύθερον Βῆμα» στο σήμερα

Μια από τις πλέον ιστορικές εφημερίδες της χώρας είναι «Το Βήμα» που πρωτοεκδόθηκε… σαν σήμερα, στις 6 Φεβρουαρίου 1922 υπό το όνομα «Ελεύθερον Βήμα». Ιδρυτές του ήταν ο πολιτικός και διπλωμάτης Αλέξανδρος Καραπάνος, ο Γεώργιος Ρούσσος, ο Αλέξανδρος Διομήδης, ο Εμμανουήλ Τσουδερός, ο Γεώργιος Εξηντάρης, ο Κωνσταντίνος Ρέντης και ο Δημήτριος Λαμπράκης, ο οποίος ανέλαβε και τη διεύθυνση, με αρχισυντάκτη τον Γεράσιμο Λύχνο.

Αργότερα επανεκδόθηκε, μετά από διακοπή κάποιων ετών, το 1945, υπό το όνομα «Το Βήμα» που διατηρεί έκτοτε. Διέκοψε την καθημερινή του έκδοση το 1984 ως απογευματινό φύλλο και έγινε, ως τον Μάρτιο του 1999, πρωινό. Μετά το θάνατο του Χρήστου Λαμπράκη, εκδότης ανέλαβε ο Σταύρος Ψυχάρης που στις 25 Νοεμβρίου 2010 ανέστειλε την καθημερινή κυκλοφορία και διατηρήθηκε ως κυριακάτικο φύλλο.

Πριν από ακριβώς 98 χρόνια πρωτοκυκλοφόρησε λοιπόν η «μεγάλη καθημερινή πολιτική και οικονομική εφημερίς» όπως έγραψε στον υπότιτλό της». Οι ιδρυτές του ήταν πρόσωπα του προοδευτικού χώρου των Φιλελευθέρων του Ελευθερίου Βενιζέλου, ορισμένοι εκ των οποίων διατηρούσαν στενές σχέσεις με τον (ισχνό τότε) τραπεζικό περίγυρο της Αθήνας και του Ελληνισμού της Αιγύπτου.

«Το Βήμα» ετών… 98 και ο εκδότης που ειδοποίησε (πολιτικό) αντίπαλο πριν το Γουδί

Η εφημερίδα βγήκε σε σκληρές, δραματικές ημέρες, ενώ το μέτωπο στη Μικρά Ασία κατέρρεε και ο ελληνικός στρατός υποχωρούσε σε πολλές περιοχές ατάκτως. Στην Αθήνα η κυβέρνηση Γούναρη, η οποία σχηματίστηκε μετά την εκλογική ήττα του Ελευθερίου Βενιζέλου στις 3 Νοεμβρίου 1920, διατηρούσε μια επιφανειακή τάξη με στρατιωτικό νόμο και λογοκρισία στον Τύπο, δεν τολμούσε όμως να απαγορεύσει την κίνηση των κομμάτων. Απομονωμένη από τους συμμάχους της Ελλάδας στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, επειδή είχε επαναφέρει τον βασιλέα, αντιμετώπιζε δεινό οικονομικό πρόβλημα καθώς οι σύμμαχοι αρνήθηκαν να δώσουν δάνειο στον Γούναρη.

Το Κόμμα των Φιλελευθέρων και οι εφημερίδες που εξέφραζαν τις απόψεις του ζητούσαν την παραίτηση του Γούναρη και σχηματισμό κυβέρνησης εθνικής σωτηρίας, χωρίς αποτέλεσμα όμως. Εξ ου και εμφανίστηκε το «Ελεύθερον Βήμα» που ως έγραφε πρώτο φύλλο του, «πρόγραμμα της εφημερίδος είναι το πρόγραμμα του Κόμματος των Φιλελευθέρων εις το οποίο ανήκουν οι ιδρυταί και συνεργάται τους. Θα εμπνέεται συνεπώς εκ των αρχών της λαϊκής επαναστάσεως του 1909 (Γουδί) εκ της οποίας προέκυψε τούτο». Από το πρώτο εκείνο φύλλο, το οποίο τιμάται 20 λεπτά, η εφημερίδα «απαιτεί» από την κυβέρνηση «την επαναφοράν των συνταγματικών παραγόντων» και υπόσχεται να «καταβάλη πάσαν νόμιμον προσπάθεια προς επικράτησιν των αρχών» της λαϊκής εξέγερσης του 1909.

Η εφημερίδα δεν περιοριζόταν στην πολιτική αρθρογραφία και στα ξηρά στρατιωτικά ανακοινωθέντα. Από το πρώτο της φύλλο δείχνει δυναμισμό και ιδεολογική κατεύθυνση, με δείγματα λογοτεχνικής πρωτοπορίας όπως «Το Φιντανάκι» του Παντελή Χορν, ανταποκρίσεις από το Λονδίνο και το Παρίσι για θέματα που αφορούν την παγκόσμια οικονομία, μουσικοκριτική και κριτική κινηματογράφου.

Δώδεκα χρόνια ο Σπύρος Μαρκεζίνης θα γράψει στην εφημερίδα «Ανεξάρτητος» ότι το «Ελεύθερον Βήμα» με την έκδοσή του «μετέβαλε όχι μόνον το εκδοτικόν τοπίον της Ελλάδος αλλά και κατά τρόπον θετικόν τον τρόπον τού σκέπτεσθαι των Νεοελλήνων».

«Το Βήμα» ετών… 98 και ο εκδότης που ειδοποίησε (πολιτικό) αντίπαλο πριν το Γουδί

Κεντρικό πρόσωπο του «Βήματος» ήταν βέβαια ο Δημήτρης Λαμπράκης που είχε εκδώσει νωρίτερα εβδομαδιαία εφημερίδα στη Νότιο Αφρική (!) προσπαθώντας να… συνδικαλίσει μαύρους και λευκούς εργάτες των ορυχείων. Η προσπάθεια αυτή εξοργίζει τους Βρεταννούς και το 1914 ο Λαμπράκης γυρίζει στην Ελλάδα, όπου και προσλαμβάνεται ως συντάκτης στην εφημερίδα «Πατρίς» του Σπυρίδωνος Σίμου. Υπό αυτή του την ιδιότητα γνωρίζει τον Ελευθέριο Βενιζέλο και μεταξύ των δύο ανδρών αναπτύσσεται στενή φιλία και στενότερη συνεργασία, που κράτησαν έως τον θάνατο του εθνάρχη τον Μάρτιο 1936.

Μάλιστα, μετά τις εκλογές του Νοεμβρίου 1920, στις οποίες ο Βενιζέλος ηττήθηκε και αποχώρησε από την Ελλάδα, ο Λαμπράκης προτάθηκε να αναλάβει την αρχηγία του Κόμματος των Φιλελευθέρων, αλλά αρνήθηκε. Στήριξε όμως την παράταξη με τη νέα εφημερίδα.

Ο Λαμπράκης έζησε μέχρι το κόκκαλο την τραγωδία του Ελληνισμού το 1922. Ο απεσταλμένος του «Ελεύθερου Βήματος», Κώστας Αθάνατος, βρισκόταν συνεχώς στα μέτωπα του πολέμου. Και όταν το μέτωπο κατέρρευσε, ο Λαμπράκης βρισκόταν ήδη μέσα στον πυρήνα που προετοίμαζε την επανάσταση του 1922. Μάλιστα, τα γραφεία του «Ελεύθερου Βήματος» είχαν μεταβληθεί σε στρατηγείο των επαναστατών.

Λέγεται όμως ότι δεν τον τύφλωσε το πολιτικό του πάθος. Την ώρα των προγραφών κατά της ηγεσίας του Λαϊκού Κόμματος, έστειλε δικό του άνθρωπο του να ειδοποιήσει τον Νικόλαο Στράτο για να φύγει άρον άρον. Εκείνος δεν τον άκουσε και μοιράστηκε τη τύχη των φίλων του: με την Δίκη των Έξι εκτελέστηκε στο Γουδί.

Όταν πέθανε ο Παναγής Τσαλδάρης, ο Λαμπράκης δεν δίστασε να ομολογήσει σε άρθρο του στο «Ελεύθερον Βήμα»: «Ημείς, χθεσινοί του αντίπαλοι και επικριταί, δεν είμεθα οι καταλληλότεροι να χαράξωμεν την κρίσιν της ελληνικής Ιστορίας περί αυτού. Ούτε η ώρα είναι κατάλληλος. Θέλομεν όμως ν’ αποτίσωμεν φόρον τιμής εις απελθόντα τον οποίον συχνά επικρίναμε εις την ζωήν του και, ουχί σπανίως, ίσως ηδικήσαμεν…».

Από τον Δεκέμβριο του 1926 ως τον Ιανουάριο του 1928, ο Λαμπράκης εξέδωσε την εβδομαδιαία φιλολογική «Κυριακή», με διευθυντή τον Κώστα Αθάνατο. Το 1926 εξέδωσε και τον εβδομαδιαίο «Οικονομικό Ταχυδρόμο», το δε 1929 τα «Αθηναϊκά Νέα». Το 1932, για ένα σύντομο διάστημα εξέδωσε την «Φωνή του Λαού».

Ο Λαμπράκης πλήρωσε και αυτός το τίμημα του φιλοβενιζελικού κινήματος του 1935, ως υποστηρικτής του. Διώξεις και συλλήψεις, όμως, δεν τον κλόνισαν. Θα συλληφθεί και πάλι την μεθεπομένη την 4ης Αυγούστου 1936.

Ο Λαμπράκης ήταν μέγας εκσυγχρονιστής της εποχής του ως το 1957, που πέθανε και τον διαδέχθηκε ο γιος του Χρήστος Λαμπράκης.